سال شمارزندگی استاد
13 بهمن 1298 تولد در فریمان
آیتالله مرتضی مطهری در سیزدهم بهمن سال1298.ش در قریه فریمان واقع در هفتادوپنج کیلومتری شهر مشهد در خانوادهای مذهبی و روحانی بهدنیا آمد. وی پس از طی تحصیلات اولیه در مکتب، به فراگیری دروس ابتدایی پرداخت و از سن دوازدهسالگی در حوزه علمیه مشهد به تحصیل علوم دینی مشغول گردید.
1310 : مهاجرت به مشهد مقدس برای شروع تحصیلات دینی؛
1311 : تحصیل علوم دینی در مشهد مقدس و فراگیری ادبیات عرب و منطق…
1316: هجرت به قم براى تحصیل علوم دینى
مطهری در سال1316.ش در شرایط مبارزه شدید حکومت پهلوی با روحانیت و مظاهر اجتماعی اسلامی، بهمنظور تکمیل تحصیلات خود عازم حوزه علمیه قم شد. او در دوران اقامت پانزدهساله خود در قم از درس فقه و اصول آیتاللهالعظمی بروجردی استفاده کرد؛ همچنین به مدت دوازدهسال از محضر امامخمینی(ره) فلسفه ملاصدرا، عرفان، اخلاق و اصول را آموخت، تاجاییکه از شاگردان خصوصی امام به حساب میآمد. مطهری، پس از امام، به درس فلسفه علامه طباطبایی ــ صاحب تفسیر المیزان ــ منتقل شد. ایشان نهجالبلاغه را نزد آیتالله علیآقا شیرازی فراگرفت. از اساتید دیگر وی میتوان به آیتاللهالعظمی حجت کوهکمرهای در اصول و آیتالله محمد محقق داماد در فقه اشاره کرد.
1319 : ورود به محضر درس امام خمینی(ره) به مدت 12 سال
1323 : حضور در درس مرحوم آیت الله العظمی بروجردی
1325 : تشرّف به محضر مرحوم حاج میرزا علی آقا شیرازی
1329 : ورود به محضر درس مرحوم علامه سیّد محمّدحسین طباطبائی
1331 : مهاجرت به تهران
آیتالله مطهری پس از تکمیل تحصیلات خود در سال1331 به تهران منتقل شد. وی ابتدا در مدرسه سپهسالار و سپس در مدرسه مروی به تدریس پرداخت. ایشان در همین ایام، مقدمه و پاورقی بر جلد اول اصول فلسفه و روش رئالیسم را به پایان رساند.
1332 : انتشار جلد نخست کتاب «اصول فلسفه و روش رئالیسم»
1333 :- شرکت در دوره امتحانات مدرسی معقول و منقول و آغاز تدریس در دانشگاه تهران – انتشار جلد دوم کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم.
1334 : – آغاز همکاری با مجامع اسلامی و کانونهای مذهبی از طریق هدایت امور، ایراد سخنرانی، نگارش، شرکت در آنها – برنده جایزه سلطنتی، به خاطر نگارش کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم.
در سال1334 فعالیت علمی خود را در دانشکده الهیات و معارف اسلامی آغاز کرد. ازاینپس، وی در قالب ایراد سخنرانی و نگارش کتاب، همکاری گستردهای را با مجامع اسلامی و کانونهای مذهبی پیگرفت. پس از تشکیل انجمن پزشکان در سالهای1337 و 1338، مطهری سخنران اصلی جلسات این انجمن بود و این همکاری در سالهای بعد نیز همچنان ادامه یافت.
1335 : انتشار جلد سوم کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم
1336 : همکاری با مجله وزین مکتب تشیع
1337 : سخنرانی در انجمن اسلامی پزشکان به مدت 20 سال هر دو هفته یک بار
آغاز فعالیتهای سیاسی ــ فرهنگی استاد مطهری را بایستی از سال1337 دانست؛ زیرا در این سال بود که شهربانی و ساواک هر دو برای ایشان تشکیل پرونده داده و اعمال، گفتار و کردار وی را به واسطه ماموران خود تحت مراقبت قرار دادند. شهید مطهری از همان آغاز در جریان نهضت اسلامی به رهبری مراجع و در راس آنها امامخمینی ــ در سال1341 ــ بهطورفعال حضور داشت. پس از واقعه دوم فروردین سال1342 و حمله نیروهای امنیتی و انتظامی حکومت پهلوی به مدرسه فیضیه قم و مدرسه طالبیه تبریز، تعداد زیادی از طلاب دستگیر و به سربازی اعزام شدند. در مدتیکه این طلاب در پادگان باغ شاه تهران به سر میبردند، مطهری به دیدار آنها میرفت. ادامه فعالیتهای او ساواک را بر آن داشت تا به وی در این خصوص تذکر دهد. مرتضی مطهری جزو اولین افرادی بود که پس از سرکوب خونین قیام پانزدهم خرداد سال1342 بازداشت شد. این قیام در پی انتشار خبر دستگیری امامخمینی صورت گرفت.
1339 : انتشار جلد اول کتاب داستان راستان
1342 : بازداشت در قیام خونین 15 خرداد
دستگیری و زندانیشدن علما و وعاظ تا پانزدهم مرداد همانسال ادامه یافت. مطهری همزمان با این وقایع با هیاتهای موتلفه اسلامی رابطه نزدیکی برقرار کرد؛ ضمنآنکه از دوره ملیشدن نهضت نفت با فدائیان اسلام نیز در ارتباط قرار گرفته بود. آیتالله مرتضی مطهری به دستور امام عهدهدار رهبری و هدایت هیاتهای موتلفه گردید. فعالیتهای او پس از زندان به تبلیغ و سخنرانی در مساجد مشهور تهران ــ مسجد هدایت، مسجد جامع نارمک و مسجد اتفاق ــ متمرکز شد؛ و این در حالی بود که ساواک کنترل و مراقبت شدیدی از سخنرانیهای او به عمل میآورد. سخنرانیهای روشنگرانه مطهری به تهران محدود نمیشد بلکه ایشان در شهرهای متعدد بهویژه در دانشگاهها از جمله دانشگاههای تبریز، شیراز و نفت آبادان، سخنرانیهایی ایراد میکرد که از سوی دانشجویان مورد استقبال قرارگرفت.
1343 : انتشار جلد دوم کتاب داستان راستان و عضویت در جامعه روحانیت مبارز – آغاز همکاری با هیئتهای مؤتلفه به فرمان امام
1344 : دریافت جایزه یونسکو به خاطر انتشار دو جلد کتاب داستان راستان
1345 : انتشار مقالات «نظام حقوق زن در اسلام» در مجله زن روز
1346 : - بنیانگذاری حسینیه ارشاد به همراه سید علی شاهچراغی و محمد همایون – انتشار کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران
از جمله اقدامات مهم و تاثیرگذار شهید مطهری، میتوان به تاسیس موسسه خیریه تعلیماتی و تحقیقات علمی و دینی حسینیه ارشاد به همراه ناصر میناچی و محمد همایون در بیستوهشتم فروردین 1346 اشاره کرد. گرداننده اصلی حسینیه ارشاد استاد مطهری بود. بعدها دکتر علی شریعتی نیز به حسینیه وارد شد و با حضور آن دو، این مکان رونق خاصی گرفت و مخاطبان اصلی و شرکتکنندگان آن نیز اغلب جوانان و دانشجویان بودند. بااینهمه، خطمشی گردانندگان حسینیه ارشاد بهگونهای بود که استاد علیرغمآنکه از بانیان آن به شمار میرفت، ناچار به کنارهگیری از آنجا شد. بهدنبال حمله نیروهای اسرائیلی به مردم بیدفاع فلسطین و اخراج تعداد زیادی از مردم مظلوم در سال1349، مطهری به همراه علامه طباطبایی و آیتالله موسویزنجانی شمارهحسابهایی جهت کمک به جنگزدگان افتتاح نمودند که حساسیت فوقالعاده ساواک را برانگیخت؛ چنانکه به طرق مختلف سعی در تهدید و ارعاب او داشتند؛ ازجملهآنکه پس از شهادت آیتالله سیدمحمدرضا سعیدی در زندان، ساواک تهران او را احضار کرد و صورتجلسههای متناقض مقامات زندان را در مورد علت مرگ آیتالله سعیدی به وی نشان داد تا بدینوسیله تفهیم کنند که اگر از فعالیتهای خود دست برندارد، دچار چنین سرنوشتی خواهد شد.
1347 : انتشار مجموعه ارزشمند محمد، خاتم پیامبران (ص)
1349 : - افتتاح حساب کمک به مردم فلسطین در عاشورای آن سال به همراه استاد علامه طباطبایی و آیتالله سید ابوالفضل موسوی زنجانی – بازداشت استاد مطهری به خاطر این اقدام توسط ساواک و کناره گیری رسمی از حسینیه ارشاد
در ادامه ایجاد این محدودیتها، ساواک در بیستوششم دیماه1349 طی ابلاغی به رئیس دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دستور داد ایشان را از ادامه تدریس معاف کنند؛ ضمنآنکه کلیه فعالیتهای وی چه در تهران و چه در شهرستانها بهطورکامل تحت کنترل قرار گرفت و با نزدیکترشدن موعد برگزاری جشنهای2500ساله شاهنشاهی، این مراقبت و کنترل هرچهبیشتر تشدید گردید. بااینوجود، مطهری همچنان به سخنرانیهای متعدد خود در مساجد الجواد و هدایت ادامه داد؛ که البته هر دو مسجد در سال1351 تعطیل شدند. ساواک در پی احساس خطر از جانب حسینیه ارشاد، محل مذکور را نیز تعطیل کرد. متعاقب این تعطیلی، تعدادی از جوانان و دانشجویان مسلمان در مقابل درب بسته حسینیه ارشاد دست به تظاهرات زدند که به دستگیری هفده نفر از آنان و از جمله استاد مطهری منجر گردید. ایشان پس از تحمل مدتی حبس و بازجوییهای مفصل، سرانجام آزاد شد. اما این دستگیری و حبس او را از فعالیتهایش بازنداشت و ایشان پس از آزادی همان رویه سابق خود را ادامه داد. شهرت و اعتباری که سخنرانیهای او پیدا کرده بود، باعث میشد وی جهت ایراد سخنرانی به شهرستانهای متعددی دعوت شود. در ادامه این فعالیتها بود که ساواک ایشان را ممنوعالمنبر کرد و پس از مدتی، به همکاری علمی و آموزشی وی ــ بهعنوان رئیس دپارتمان فلسفه دانشکده الهیات ــ نیز خاتمه داده شد. شهید مطهری در سال1355 در مسافرتی به نجف اشرف موفق شد با حضرت امام(ره) دیدار کند. این اقدام با توجه به حساسیت ساواک، در نوع خود کار بسیار خطرناکی بود.
1350 - انتشار جلد پنجم اصول فلسفه و روش رئالیسم و کتاب علل گرایش به مادیگری – منصوب شدن به مدیریت گروه آموزش حکمت و فلسفه اسلامی – فوت پدر استاد در سن 101 سالگی و ارسال تلگراف تسلیت از سوی امام خمینی – نقد فیلم محلل
1351 : - بازداشت مجدد استاد – انتشار کتاب سیری در نهجالبلاغه -شروع تدریس فلسفه و معارف در قم در پایان هر هفته به مدت دو روز به توصیه امام خمینی (ره) – رهبری فعالیتهای مسجد الجواد و مسجد جاوید و مسجد ارک
1354:- ممنوعالمنبر شدن از سوی ساواک – شروع به تدریس خصوصی شرح مبسوط منظومه ملاهادی سبزواری در منزل برای استادان بنام دانشگاه
1355 :- شروع به تدریس فلسفه تاریخ که برای اولین بار توسط یک روحانی آغاز میشد.
1356 : - تدریس مسئله شناخت در کانون توحید و جلوگیری ساواک پس از ده جلسه – انتشار کتابهای مقدمهای بر جهان بینی اسلامی – تدریس بحث «نقدی بر مارکسیسم» در قم
1357 : - سفر به پاریس و دیدار با امام (ره) – تشکیل شورای انقلاب – طرح تأمین نفت داخلی
1358: - ریاست شورای انقلاب – 11 اردیبهشت شهادت -12 اردیبهشت تشییع جنازه با شکوه و تدفین در جوار مرقد مطهر حضرت معصومه (ع)
امامخمینی پس از ورود به ایران در دوازدهم بهمن سال1357 به بهشتزهرا رفت. قبل از سخنرانی تاریخی حضرت امام، آیتالله مطهری نطق کوتاهی ایراد کرد. با پیروزی انقلاب اسلامی در بیستودوم بهمن، شهید مطهری نقش حساسی را در تشکیل کمیتههای انقلاب ایفا نمود. تلاشهای بیوقفه و شبانهروزی ایشان تا لحظه شهادتش در یازدهم اردیبهشتماه سال1358 همچنان ادامه داشت. وی در طول سالها مبارزه سیاسی و فرهنگی یکی از فعالترین و پرکارترین شخصیتهای اصیل اسلامی بود که آثار متعددی را در عرصههای مختلف، با توجه به نیاز روز و ضرورتهای اجتماع، برجای گذاشت. تمام آثار او که همگی در پاسخ به مقتضیات جامعه بود، در قالب صدها سخنرانی، بحث علمی، کتاب و مقاله بر جای مانده است. وی به هنگام شهادت، یکی از اعضای برجسته شورای انقلاب بود. استاد مطهری(ره) پس از پایان جلسهای که در منزل آقای سحابی برگزار شده بود، توسط گروه مشکوک فرقان مورد سوءقصد قرار گرفت و به شهادت رسید